Gas Cylinder Rate भारतातील प्रत्येक स्वयंपाकघरात एलपीजी गॅस सिलेंडर हा जीवनावश्यक वस्तूंचा अविभाज्य भाग बनला आहे. महाराष्ट्रातील विशेषतः पुणे, पिंपरी-चिंचवड आणि मुंबई यांसारख्या शहरांमध्ये जिथे लाखो मध्यमवर्गीय कुटुंबे वास्तव्यास आहेत, तिथे गॅस सिलेंडरच्या किमतींचा थेट परिणाम घरगुती बजेटवर होत असतो. जानेवारी २०२६ च्या मध्यापर्यंत घरगुती १४.२ किलो सिलेंडरचे दर स्थिर असून सर्वसामान्यांना मोठा दिलासा मिळाला आहे. मात्र, दुसरीकडे व्यावसायिक गॅस सिलेंडरच्या किमतीत झालेली वाढ ही चिंतेची बाब ठरत आहे. जागतिक बाजारपेठेतील कच्च्या तेलाचे दर आणि डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे मूल्य यावर गॅसचे दर अवलंबून असतात, ज्याचा आढावा तेल कंपन्या दर महिन्याला घेत असतात.
महाराष्ट्र आणि प्रमुख शहरांमधील घरगुती एलपीजी सिलेंडरचे ताजे दर Gas Cylinder Rate
१५ जानेवारी २०२६ पर्यंतच्या अधिकृत माहितीनुसार, मुंबई आणि महाराष्ट्रातील बहुतांश शहरांमध्ये घरगुती १४.२ किलो एलपीजी सिलेंडरची किंमत ८५२.५० रुपये इतकी आहे. एप्रिल २०२५ पासून हे दर स्थिर असून त्यात अद्याप कोणतीही वाढ करण्यात आलेली नाही. पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड क्षेत्रात स्थानिक वितरण शुल्क आणि वाहतुकीच्या खर्चामुळे दरांमध्ये काही रुपयांचा फरक असू शकतो, तरीही ते ८५२ ते ८५६ रुपयांच्या आसपास आहेत. नागपुरात हे दर ९०४.५० रुपयांपर्यंत आहेत. दिल्लीत सिलेंडरची किंमत ८५३ रुपये, तर कोलकाता आणि चेन्नईमध्ये अनुक्रमे ८७९ आणि ८६८.५० रुपये इतकी नोंदवण्यात आली आहे.
व्यावसायिक गॅस सिलेंडरच्या दरात मोठी वाढ आणि त्याचे परिणाम
घरगुती सिलेंडरचे दर स्थिर असले तरी, १ जानेवारी २०२६ पासून व्यावसायिक (कमर्शियल) १९ किलो सिलेंडरच्या किमतीत १११ रुपयांची मोठी वाढ करण्यात आली आहे. या वाढीमुळे हॉटेल, रेस्टॉरंट, केटरर्स आणि छोट्या व्यावसायिकांवर आर्थिक भार वाढला आहे. मुंबईत व्यावसायिक सिलेंडरचा दर १,६४२.५० रुपये असून दिल्लीत तो १,६९१.५० रुपयांवर पोहोचला आहे. व्यावसायिक सिलेंडरच्या किमती वाढल्यामुळे बाहेरचे जेवण आणि हॉटेलमधील खाद्यपदार्थांच्या किमतीत वाढ होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. व्यावसायिक गॅस हा थेट बाजारपेठेतील किमतींवर आधारित असल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय घडामोडींचा फटका या क्षेत्राला अधिक बसतो.
उज्ज्वला योजनेतील लाभार्थी आणि सबसिडीचा लाभ
महाराष्ट्रातील लाखो गरीब कुटुंबांसाठी केंद्र सरकारची प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजना ही मोठी आधारवड ठरली आहे. या योजनेअंतर्गत पात्र महिलांना प्रति सिलेंडर ३०० रुपयांपर्यंत सबसिडी मिळते. ही सबसिडी वर्षाकाठी ९ रिफिलपर्यंत मर्यादित असते. यामुळे उज्ज्वला योजनेच्या लाभार्थींना एका सिलेंडरसाठी प्रभावीपणे केवळ ५५३ रुपये मोजावे लागतात. ही रक्कम थेट लाभार्थ्यांच्या बँक खात्यात डीबीटी प्रणालीद्वारे जमा केली जाते. ग्रामीण भागात आणि शेतकरी कुटुंबांमध्ये स्वच्छ इंधनाचा वापर वाढवण्यासाठी ही सबसिडी अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे, ज्यामुळे धूरमुक्त स्वयंपाकघराचे स्वप्न साकार होत आहे.
आंतरराष्ट्रीय तेल बाजार आणि दर स्थिर राहण्यामागची कारणे
आंतरराष्ट्रीय बाजारात सध्या कच्च्या तेलाचे (Crude Oil) दर प्रति बॅरल ६५ ते ६६ डॉलरच्या आसपास आहेत. सौदी कॉन्ट्रॅक्ट प्राइस (CP) मध्ये फारशी वाढ न झाल्यामुळे भारतीय तेल कंपन्यांना घरगुती सिलेंडरचे दर स्थिर ठेवता आले आहेत. गेल्या वर्षभरात ऑईल मार्केटिंग कंपन्यांना वाढत्या किमतींचा भार सहन करावा लागल्यामुळे त्यांचे काही प्रमाणात नुकसान झाले असले तरी, सरकारने घरगुती ग्राहकांचे हित जपण्यासाठी किमतींवर नियंत्रण ठेवले आहे. फेब्रुवारी २०२६ मध्येही घरगुती सिलेंडरचे दर स्थिर राहण्याची दाट शक्यता वर्तवली जात आहे. मात्र, हिवाळ्यातील वाढती मागणी आणि जागतिक भू-राजकीय तणावामुळे व्यावसायिक दरात फेरबदल होऊ शकतात.
गॅस ग्राहकांसाठी सुरक्षितता आणि नियोजनाचे काही महत्त्वाचे सल्ले
गॅस सिलेंडरचा वापर करताना आर्थिक नियोजन आणि सुरक्षितता या दोन्ही गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत. ग्राहकांनी नेहमी अधिकृत मोबाईल ॲप किंवा आयव्हीआर (IVR) प्रणालीद्वारेच सिलेंडर बुकिंग करावे, जेणेकरून फसवणूक टाळता येईल. उज्ज्वला योजनेचे लाभार्थी असल्यास आपल्या बँक खात्यात सबसिडी जमा होत असल्याची वेळोवेळी खात्री करावी. गॅसची गळती रोखण्यासाठी रेग्युलेटर आणि पाईपची नियमित तपासणी करावी. तसेच, जेथे उपलब्ध असेल तिथे पीएनजी (PNG) किंवा बायोगॅस यांसारख्या पर्यायी इंधनाचा विचार करणे दीर्घकाळासाठी फायदेशीर ठरू शकते. महागाईच्या काळात घरगुती गॅसचे दर स्थिर राहणे हे सामान्य नागरिकांसाठी मोठे आर्थिक स्थैर्य देणारे ठरले आहे.